Edep ve Terbiye Her konuda haddini bilip, sınırı aşmamak, insanlara iyi muâmelede bulunmak, sünnet üzere yâni Peygamber efendimizin buyurduğu ve dav*randığı gibi hareket etmek, hatâya düşmekten sakınılacak şey, terbiye, güzel ahlâka da edeb denir.(E. Ans. c.1, s. 34) Abdullah bin Mübârek âlimler, edeb hakkında çok şeyler söylediler. Bize göre edeb, insanın kendini tanımasıdır demiştir. (E. Ans. c.1, s. 34)
Ebü´l-Berekât Emevî Hakkârî; "Edep, kulun, Allahü teâlâya karşı va*zîfelerini, vakitlerini nasıl değerlendireceğini, kendini O´ndan uzaklaştıran şeylerden nasıl korunacağını bilmesidir." demiştir. (E. Ans. c.1, s. 34)
İmâm-ı Rabbânî ise; "Edebe riâyet etmeyen hiç kimse, Allah´a kavu*şamaz, yâni velî olamaz. Din büyüklerinin yolu baştan sona edeptir. Na*mazın sünnet ve edeplerinden birini gözetmek ve tenzîhî bir mekrûhtan sakınmak; zikir, fikirden (tefekkürden) üstündür." buyurmuştur. (E. Ans. c.1, s. 34)
Şems-i Tebrîzî ise; "Âdemoğlunun edebden nasîbi yok ise, insan de*ğildir. Âdemoğlu ile hayvan arasındaki fark budur. Gözünü aç ve bütün Allahü teâlânın kelâmının mânâsı, âyet âyet edepten ibaret olduğunu gör." demiştir. (E. Ans. c.1, s. 34)
Anadolu´da yetişen büyük velîlerden Azîz Mahmûd Hüdâyî (rahme- tullahi teâlâ aleyh) hazretleri zamânında, Sultan Ahmed Han, bir gün hazretlerine bir hediye göndermiş, o da bunu kabûl etmeyerek iâde et- mişti. Pâdişâh bu sefer aynı hediyeyi Şeyh Abdülmecîd Sivâsî´ye gön*derdi. Onun kabûl etmesi üzerine bir gün pâdişâh kendisine; "Bu hedi*yeyi Hüdâyî´ye gönderdiğim halde kabûl buyurmadılar." dedi. Abdülme- cîd Sivâsî de; "Pâdişâhım, Hüdâyî bir ankâdır ki, lâşeye tenez*zül etmez." cevâbını verdi.
Pâdişâh birkaç gün sonra Hüdâyî hazretlerinin sohbetine gidince; "Geri gönderdiğiniz hediyeyi Abdülmecîd Efendi kabûl etti." dedi. Bu söz üzerine Hüdâyî hazretleri de; "Sultanım! Şeyh Abdülmecîd bir deryâdır. Ona bir katre necâset düşmekle pislenmiş olmaz." diyerek zârifâne bir cevap verdi.
